primaviera

Як вам падабецца лічба 200 эўра за 2 навелы (правы на публікацыю перакладу), калі часопіс, у якім меркавалася друкаваць пераклад, мае наклад 1 тысячу асобнікаў, а адзін асобнік каштуе каля 1,25 еўра?
Думаю, што перакладчыку за гэты пераклад запдацілі б самае большае – еўра 30.
Відаць, гэтыя два тэксты так ніколі і небудуць надрукаваныя… я ў адчаі.

Пасля таго як у майго калегі памерла маці, усе доўга ніякавата пачуваліся і ня ведалі, пра што з ім казаць, і таму пазбягалі яго. Быццам бы смерць блізкіх - гэта грып, якім можна заразіцца.
Нам усім не хапае нейкага рытуала - не для памерлых, а для жывых, якія апынуліся блізка каля смерці.

Цягне на фіялетавы колер. Зверылася з народнай мудрасцю даступнай мне нямецкай мовы:
Фіялетавы запабягае цяжарнасці (Lila schützt vor Schwangerschaft)
і Фіялетавы - апошні шанец (Lila - der letzte Versuch)

За што яны яго так?

Праз два гады працы у культурніцкай арганізацыі зразумела, што такое культура.

Культура – гэта калі Вялікія Пісьменнікі і Рэжысёры да цябе звяртаюцца на “вы” і не забываюцца дзякаваць за зробленыя паслугі, нягледзячы на тое, што лічаць цябе вартым жалю гномам, адзіная функцыя якога – замінаць росквіту іхнага таленту.

Аднак здараецца такая ветлівасць рэдка, асабліва калі ты займаеш мала месца ў прасторы (памер меншы за 48) і выглядаеш гадоў на 5-10 маладзей свайго ўзросту. І часам гэта чалавечае стаўленне прашыбае да слёз: яго ад культурных людзей ужо не чакаеш.

Мая кантора перабіраецца на новае месца. Шкада пакідаць абжыты будынак на пл. Перамогі... Прыходзіла сюды ў бібліятэку яшчэ больш за 10 гадоў таму, не ведаючы, што некалі буду тут працаваць...
Тым больш шкада, што зусім нядаўна я адкрыла ў пераходзе на плошчы кнігарню выдавецтва “Беларусь”, дзе па 6-8 тысяч распрадаюцца выданні “Азбукі-класікі”, дзе кожнага разу знаходжу новую кнігу майго любімага Даніэля Кельмана, ад якой пасля не магу адарвацца, аж пакуль не дачытаю, аж пакуль не агледжуся, што я ўжо ў новым будынку...

“Мы не хочам зруйнаваць сацыялізм, яго трэба толькі палепшыць!” – казалі дэманстранты на вуліцах Ляйпцыга за 3-4 тыдні да падзення Берлінскага мура.

Сапраўды, тады яшчэ ніхто не ведаў, чым скончацца гэтыя панядзелкавыя дэманстрацыі.

У дакументальным фільме Андрэаса Фойгта “Ляйпцыг увосень” мяне кранула, наколькі з глыбіні душы людзі гавораць пра неабходнасць перамен у грамадстве – бачна, што ім бракуе словаў, яны не ведаюць, як назваць сваю незадаволенасць і патрабаванні – гэта яшчэ не палітычныя лозунгі, людзі толькі адчуваюць, што з імі абыходяцца несправядліва. Яны фармулююць гэтыя словы перад камерай проста з самай глыбіні душы – магчыма, нават упершыню для сябе. Гэтыя словы не вычытаны з газет, не пачутыя па тэлевізары, яны ўпершыню для сябе ўсведамляюць, чаго яны патрабуюцуь: мы не хочам, каб намі камандавалі, мы хочам, каб можна было казаць, што думаеш, хочам, каб можна было ехаць туды, куды хочаш.

Яшчэ вельмі ўразіў расповед салдат тэрміновай службы пра іх адчуванні, калі яны стаялі ў кардоне і да апошняга не ведалі, ці будзе загад страляць.

Некаторыя кадры вельмі нагадалі беларускія падзеі: уначы да Ратушы, каля якой дэманстранты вывесілі транспаранты, пад’язджае смеццеўборачная машына. Рабочыя чытаюць транспаранты, актыўна пагаджаюцца, транспаранты ламаюць, складаюць у машыну, вывозяць.

Напісала тыдзень таму пра тое, якія складаныя ў мяне стасункі з рэчамі, як часта я іх губляю і ламаю (асабліва тэхніку, прычым ніякіх намаганняў не прыкладаючы, проста фактам сваёй прысутнасці) – і наступнай раніцай кампутар, за якім я гэта пісала, больш не загрузіўся…
А сэнс напісанага быў у тым: кажуць, калі чалавек нешта губляе, - значыць, гэтая рэч яму непатрэбна. Напрыклад, губляеш ключы ад кватэры – бо твая падсвядомасць кажа табе, што гэта не твой дом… І хацела я было паскардзіцца, што нехта ж павінен быць, хто ўсё гэта згубленае знаходзіць, а я, маўляў, ніколі нічога не знайшла, - я раптам узгадала: Я ЗНАЙШЛА! Знайшла аднойчы 2 (два!) залатыя пярсцёнкі пад мурамі Старога замка ў Гародні (толькі не падумайце, што пярсцёнкі былі старыя – не, сучасныя). І, скажу я вам, радасці ані шчася яны мне не прынеслі – наадварот, было адчуванне крыху вусцішнае. Ды я іх і аддала двум розным людзям.
А больш за ўсё шкада з усяго згубленага мною парударяравага пярсцёнка, які мяняў свой колер і быў пакінуты мною ў прыбіральні Віленскага аэрапорта…
Што ж датычыцца кампутараў, дык не я першая. Гэтаму нават ёсць адмысловы тэрмін – “эфект Паўлі”. Добра, што са мной гэта здараецца толькі перыядычна.
Калі б Чукоўскі жыў сёння, ад Фядоры паўцякалі б не толькі рандолі, але і мабільнікі, факсы, ксераксы і мадэмы.

Учора на працы святкавалі дзень перакладчыка. Калега кажа: “Вось і ў нас у ГДР заўжды знаходзілася якая-небудзь нагода, каб не працаваць. То імяніны, то народзіны дзяцей, то галавіны вяселля, то гадавіна разводу. Як я прыйшла практыканткай на прадпрыемства, была шакавана: працавалі час ад часу, у перапынках паміж святкаваннямі, і я зразумела: дык вось чаму перажывае цяжкія часы наша народная гаспадарка!”
Гэта была вельмі тонкая крытыка. Але я рагатала ад душы – бо ДзП быў сапраўды толькі нагодай крыху расслабіцца пасля цяжкога працоўнага тыдня.

“Вядома ж, другое імя патрэбнае – на выпадак, калі страціш першае”. Так злобна пажартавала мая антыклерыкальная знаёмая.

Sehenswürdigkeiten: гэта слова памятаюць яшчэ і праз 10 гадоў пасля школы ўсе, хто вучыў нямецкую мову ў савецкай школе. Кожны год мы праходзілі тэму “мой горад”, дзе трэба было казаць, што я жыву ў вялікім горадзе. Die Strassen sind breit und hell. In Minsk (Brest, Grodno…) gibt es viel Sehenswürdigkeiten. Вось і хлочык з ГДР, з якім я перапісвалася ў дзяцінстве, таксама пісаў мне, што ў ягоным горадзе “многа зэенсвюрдыгкайтэн”. Пасля гэтага – кропка. Далей гаворка ішла пра звяроў, што водзяцца ў нямецкіх лясах. Тады я гэтага не зацаніла (не цікавілася звярушкамі). А родны ягоны Пёснэк аказаўся горадам на 13 тысячаў насельніцтва.

Гэта было ў 1989 годзе. Тады я пакрыўдзілася на Яна ( Read more... )

Гуканне вясны. 2008 г.

Пазнаёмілася з дзяўчынай, чыё фота вісіць у маім пакоі. Там ёй гадоў 12 і яна чытае “Нашу Ніву”. Гэты фотаздымак разьмяшчаўся на першай паласе НН годзе, пэўна, у 1995 - 1996, у часы рамантычнай НН. Я тады ня ведала, што гэта за дзяўчынка, але яна была зь іншага жыццьця, такая сабе Аліса з-за люстэрка (яе нават завуць Алеся!), з той лепшай уяўнай краіны, дзе п’юць каву, вымаўляюць “газэта” і “чакаляда” і чытаюць Мілаша і Борхеса. (дарэчы, у рэдакцыі цяпер раздаюць нумары 90-х, калі яшчэ нешта засталося).

І яшчэ – аказалася, што іменем, якое далі пры хрышчэнні дачцэ, назваў гераіню сваёй новай кнігі francisak_n. Ня ведаю, ці дапісаў ён яе, але няхай у аўтара знойдзецца для яе добры лёс!

Матэматык Карл Гаўс ужо ў дзяцінстве пакутуе ад маруднасці інтэлектуальных аперацый іншых людзей і ад думкі, што толькі праз сто гадоў людзі даўмеюцца да таго і гэтага; напрыклад, да таго, што для абязбольвання зубоў можна ўжываць у малых дозах атруту.
Пры гэтым такія маргінальныя для яго адкрыцці ён нават не спяшаецца абвяшчаць: гэта ж так відавочна, хутка і без яго нойдзецца хтосьці, хто даўмеецца.

У гэты ж час іншы вялікі розум свайго часу -- Аляксандр Гумбальдт – складае карты, аб’язджае нязведаныя краіны, збірае ўзоры глебы, раслінаў, апісвае побыт. Ён узброены найдакладнейшай на той час тэхнікай. Для яго выклікам з’яўляецца кожны ўзгорак,( Read more... )

А хто нюхаць не хацеў,
таго мама за каршэнь,
пацягнула у нару,
накарміла малачком

Фраза аднаго заезджага прафесара -- “Grass schreibt sowieso ziemlich barock” –абудзіла маю цікавасць да Граса, нелюбімага з студэнцкіх часоў. А тут пад рукі якраз трапіла кніга “Сабачыя годы” ў перакладзе М. Рудніцкага.

Што датычыцца барочнасці, дык з гратэскам і фантастычнасцю там усё нармальна. Чаго вартыя хаця б старонкі пра апошнія дні жыцця Гітлера: ён займаецца толькі тым, што расшуквае аўчарку, якая збегла са стаўкі; усе франты перадаюць данясенні пра яе магчымае месцазнаходжанне, прычым гэтыя данясенні перадаюцца адмысловым шыфрам, які парадыруе цьмяную мову Хайдэгера ( Read more... )

Раман “Чужая бацькаўшчына” – кніга цудоўнай кінематаграфічнасці. Чытаеш яго – нібыта глядзіш кіно, кожная сцэна выпісана дасканальна. Менавіта таму многае вельмі блізка прымаеш да сэрца. Мяне асабіста пры прачытанні вельмі абурылі тры рэчы: што мужыкі проста ў хатах паляць махорку, што гераіні чамусьці ўсе вылятаюць на вуліцу неабутыя і пераступаюць з нагі на нагу ці падкурчваюць ногі (Абутак у іх ёсць, аднак у ім яны фігуруюць выключна 2 зімовыя месяцы, а перад Калядамі яшчэ ўсё з босымі нагамі на ганку стаяць). У кожнага трэцяга героя ззяюць чорныя вышчарбіны ў зубах.
Калі дадаць пастаянныя п’янкі, то карціна жыцця вёскі складаецца не надта прывабная – насуперак уяўленню пра тое, што Заходняя Беларусь жыла амаль што заможна за палякамі.

Лішне пісаць пра “народную мараль”, якую чамусьці стараліся там разглядзець выкладчыкі белліту. Мараль у лепшым выпадку зводзіцца да формул “Сцеражыся яе, надта ж харошая, а хараства не нап’есся”.

Аднак тым нам і дарагі Вячаслаў Адамчык.
Мне здаецца, што гэтая кніга – наша “Анна Каренина” -- яшчэ не ацэнена належна.

Раптам узгадала, як у маім дзяцінстве да нас прыехала мая стрыечная сястра паступаць у інстытут. У інстытут яна не паступіла – і пайшла на Камароўку. Пасля яе ад’езда мы заўважылі, што маміна сумка вісіць на сваім месцы ў чулане... парэзаная. Выстраілі здагадку: Лена на рынак брала з сабой сумку і яе там парэзалі. Мы ўсе страшна раззлаваліся: чатыры злобныя фурыі: ну чаму яна не сказала, не прызналася, а проста ціхенька павесіла і ўсё? А зараз, праз столькі гадоў, я ўявіла, як яна трымцела, як баялася, што на яе будуць сварыцца. А потым – у яе ж пэўна і грошы скралі! А як яна, бедная, вярталася дадому – там жа ёй усяго назамаўлялі! А яна мо і не купіла нічога, і ў яе такая бяда, што мы павінны былі ёй паспачуваць, а мы яшчэ сварыліся-пракліналі.
Ах, якімі іншымі ўяўляюцца падзеі праз пэўны час!

У рамане Нобелеўскага лаўрэата Ле Клезіо “Рэвалюцыі” ёсць адзін персанаж, гэткі дабрадушны асілак- украінец на ймя Конрад Еўтушэнка (ацаніце спалучэнне імя з прозвішчам), які ваяваў у вайну “з немцамі супраць Сталіна” і які трасецца пры выглядзе фотаздымкаў з маршам савецкіх войск на Чырвонай плошчы – дык вось, гэты герой ходзіць па Лондану ў форме “данскога казака”.

Раман прыемны сам па сабе, так што гэта недарэчнасць не абурае, а толькі пацяшае. Спадзяюся, што веды аўтара настолькі павярхоўныя адно пра наш закуток Еўропы: на Маўрыкіі, у Панаме, Алжыры і Мексіцы, пра якія ён шмат піша, жыў доўга ён сам ці ягоныя бацькі.

Слова, якое не перакладаецца на беларускую: verbindlich. На гэта скардзяцца многія немцы. Verbindlich – значыць “я бяру на сябе абавязальніцтва выканаць тое, пра што ідзе гаворка”. Напрыклад: “я verbindlich прыеду на фестываль” – значыць: вы можаце на гэта разлічваць значыць – мне не перашкодзяць ніякія абставіны. Паколькі ў нас такога слова няма, то мы часта ў апошні момант вырашаем не ехаць, паабяцаўшы немцам прыехаць Verbindlich (апошняе слова проста прапускаем міма вушэй).

Антонімам гэтаму выразу, напэўна, будзе Inshallah. Наагул Inshallah – гэта тое ж самае “(калі) Бог дасць”, якое ужываюць яшчэ нашы мамкі і якім любяць казырнуць новаспечаныя хрысціяне; у арабскай мове ужываецца таксама для указання на будучы час. Аднак – можа быць, дзеля неабавязковасці майго адзінага знаёмага, які ўжывае гэта слова – калі я чую “Inshallah, праз месяц гэту тумбу забяру” - так і знаю, што век ёй пыліцца на маім балконе. (Сяргей, забяры тумбу і падарунак жонцы!!!!)

Атрымала пасылку з Аўстрыі з дзіцячымі кніжкамі. Пасылка дайшла да мяне ускрытай. На пошце сказалі не вельмі ўпэўнена, што ўскрыла мытня. Так што супрацоўнікі “мытні” змаглі азнаёміцца са зместам наступных кніг:
Беласнежка
Воўк і сямёра казлянят
Мае любімыя начныя казкі
Зайчаня і ягоныя сябры
Зважай, мой сябра!
Усё гэта багата ілюстраванае. Напэўна, мелі нямала прыемных уражанняў у сваёй нялёгкай службе.